Circulaire Economie, Publicatie

Het Nederlandse circulaire ecosysteem

Kaart van innovatieve circulaire bedrijven

Hoe actief is het Nederlandse bedrijfsleven met circulariteit? Innovatiespotter brengt dit in beeld.

Inleiding

De toenemende schaarste van grondstoffen maakt de overgang naar een circulaire economie noodzakelijk. Dat vraagt om andere manieren van ontwerpen, produceren en omgaan met materialen, waarbij innovatie een belangrijke rol speelt. De overheid ondersteunt bedrijven die hieraan bijdragen via subsidies, investeringsmiddelen en andere instrumenten.

Vragen

Deze analyse richt zich op drie vragen:

  1. De vraag: Hoeveel innovatieve circulaire bedrijven zijn er en maken ze gebruik van het innovatie-ecosysteem? Missen deze bedrijven kansen?
  2. Het aanbod: Hoe ziet het circulaire innovatie-ecosysteem eruit en wat is het bereik van circulaire initiatieven? Missen ze relevante bedrijven?
  3. De match: Hoe is de match tussen het innovatie-ecosysteem enerzijds en de innovatieve circulaire bedrijven anderzijds?

De datasets

Om deze vragen te beantwoorden, analyseert Innovatiespotter alle Nederlandse bedrijven op innovatie en duurzaamheid. Met behulp van machine learning worden bedrijven op innovatie geclassificeerd en ingedeeld bij 11 Innovatiethema’s, waaronder circulaire economie.

Daarnaast analyseert Innovatiespotter alle Nederlandse bedrijven op activiteiten in het innovatie-ecosysteem, totaal ruim 2.000 innovatie- en duurzaamheidsinitiatieven. Dit omvat onder andere subsidies, startupprogramma’s, fondsen, netwerken, awards, keurmerken en patenten. We interpreteren “ondersteuningsinstrumenten” dus breed, want ook bijvoorbeeld innovatie- en duurzaamheidsnetwerken dragen bij aan de ontwikkeling van bedrijven. Elk van deze 2.000 initiatieven wordt waar mogelijk ingedeeld bij 11 innovatiethema’s, zoals circulaire economie.

Vervolgens zijn vier dataselecties samengesteld om het circulaire bedrijvenlandschap in beeld te brengen en de vragen te beantwoorden.

Bedrijven:

  1. Alle Nederlandse bedrijven (de basis)
  2. Innovatieve circulaire bedrijven (vraag 1 en 3)

Innovatie-ecosysteem:

  1. Gehele Innovatie-ecosysteem (vraag 2)
  2. Circulaire innovatie-ecosysteem (vraag 2 en 3)

Resultaten

1. De vraag: innovatieve circulaire bedrijven

Uit de analyse blijkt dat in Nederland 4.314 bedrijven werken aan circulaire innovaties (2025). Daarvan neemt ongeveer 2/3 aantoonbaar deel aan het innovatie-ecosysteem (2.776 bedrijven). Dat zijn niet allemaal circulaire initiatieven, het merendeel van de 2.000 initiatieven betreft andere thema’s of er is geen sprake van een thema. Ongeveer 1/3 neemt (nog) niet aantoonbaar deel aan het innovatie-ecosysteem (1.538 bedrijven).

Kaart van innovatieve circulaire bedrijven
Figuur 1: Kaart van innovatieve circulaire bedrijven

Er is een opvallend verschil zichtbaar in de omvang van de bedrijven in beide selecties:

  • De bedrijven die actief zijn in het ecosysteem zijn gemiddeld circa 99 fte.
  • De bedrijven zonder aantoonbare deelname zijn gemiddeld circa 15 fte.

Bedrijven die actief zijn in het innovatie-ecosysteem zijn daarmee ruim zes keer zo groot als andere innovatieve circulaire bedrijven. Dat wijst erop dat vooral grotere bedrijven de weg in het ecosysteem weten te vinden. Kleinere bedrijven blijven daarin achter.

2.   Het aanbod: het innovatie-ecosysteem

Voor de tweede vraag wordt het perspectief omgedraaid: niet de bedrijven, maar circulaire initiatieven staan centraal. Wat is het aanbod, en welke bedrijven worden daarmee bereikt?

Van de 2.000 onderzochte initiatieven zijn 140 geïdentificeerd die gericht zijn op circulaire activiteiten:

  • 74 netwerken, zoals Circulair Friesland, Chemport en Cirkelstad
  • 22 awards, zoals Jan Terlouw Innovatieprijs en alle regionale circulaire innovatieawards (Limburg, Gelderland, Overijssel, Flevoland, Brabant, Utrecht)
  • 12 startupprogramma’s, zoals GO!-NH en Brightlands BLINC
  • 10 subsidies, zoals Subsidieregeling Circulaire Economie en Circulaire Ketenprojecten
  • 22 overige initiatieven, zoals Nationaal Reparateursregister en Routekaart Remanufactoring

Gezamenlijk bereiken deze 140 initiatieven 9.600 deelnemende bedrijven. Dat zijn niet allemaal innovatieve circulaire bedrijven: deelnemers kunnen ook uit andere sectoren komen, of actief zijn op gebied van circulaire economie zonder innovatiecomponent. Het bereik van de onderzochte 140 initiatieven is dus breed. Voor de ambitie om uiteindelijk álle bedrijven te bereiken is dat positief, omdat het ecosysteem niet alleen een smalle niche bedient, maar meerdere typen bedrijven weet te betrekken.

Op macroniveau is dit bereik van 9.600 bedrijven relatief bescheiden. Daarnaast is het ecosysteem versnipperd; 9.600 deelnemers aan 140 initiatieven betekent dat per initiatief gemiddeld 69 deelnemers zijn geteld. De vindbaarheid van kleine initiatieven is voor bedrijven lastiger omdat omvang bijna altijd samenhangt met bekendheid.

3. De match: bereikt het circulaire innovatie-ecosysteem de doelgroep?

Bij deze vraag kijken we zowel naar het circulaire innovatie-ecosysteem als naar de innovatieve circulaire bedrijven: bereiken de 140 circulaire initiatieven ook de groep innovatieve circulaire bedrijven? Zoals in vraag 1 is vastgesteld, zijn van de 4.314 innovatieve circulaire bedrijven ongeveer 2/3 actief in één van de 2.000 onderzochte initiatieven. Als we alleen kijken naar de 140 onderzochte circulaire initiatieven, dan zien we ongeveer 1/3 van de innovatieve circulaire bedrijven terug: 1483 bedrijven. Daarnaast bereiken de 140 initiatieven ruim 8.100 andere bedrijven (samen bijna 9.600 bedrijven).

Deze bedrijven die zowel zelf werken aan circulaire innovaties als ook deelnemen aan initiatieven om de circulaire economie te stimuleren, kunnen gezien worden als koplopers op gebied van de circulaire economie.

De cijfers op een rij

Deze grafiek hieronder laat de aantallen en percentages zien die behoren bij de vragen van de analyse.

  • Het bereik van 140 circulaire initiatieven onder alle bedrijven
  • Het bereik van alle 2000 initiatieven onder 4.314 innovatieve circulaire bedrijven,
  • Het bereik van 140 circulaire initiatieven onder 4.314 innovatieve circulaire bedrijven
2 whitepaper CE 27-3-26
Figuur 2: 1) Het bereik van 140 circulaire initiatieven, 2) het bereik van 2.000 initiatieven onder 4.314 innovatieve circulaire bedrijven, 3) het bereik van 140 circulaire initiatieven onder 4.314 innovatieve circulaire bedrijven

Samenvattend: de activiteiten binnen de groep 4.314 innovatieve circulaire bedrijven is als volgt:

  • Ongeveer 1/3 is niet actief in het innovatie-ecosysteem
  • Ongeveer 2/3 is actief in één van de 2.000 onderzochte initiatieven (waaronder de 140 circulaire initiatieven)
  • Ongeveer 1/3 is actief in één van de 140 circulaire initiatieven

Daarnaast zijn in de 140 circulaire initiatieven ruim 8.100 andere bedrijven actief.

Versnippering of opschalen?

Hoewel er geen onderzoek is gedaan naar de oorzaak van de versnippering en de beperkte deelname per initiatief, zijn er mogelijke oorzaken aan te wijzen:

  • Complexiteit: Het ondersteuningsaanbod is omvangrijk. Kleine bedrijven missen vaak de capaciteit om te onderzoeken wat relevant is en kunnen vervolgens niet structureel tijd vrijmaken voor deelname.
  • Versnippering: Initiatieven zijn Europees, landelijk, regionaal en lokaal georganiseerd, wat leidt tot veel initiatieven die via verschillende kanalen communiceren (“lokettenjungle”).
  • Beperkte massa: Door versnippering behalen initiatieven zelden voldoende schaal om echt impact te maken en bekendheid te krijgen.
  • Zelfselectie: Het huidige systeem leunt op het principe dat bedrijven zichzelf moeten aanmelden. Dat betekent dat ze eerst moeten uitzoeken wat relevant is. Dit vergroot ongelijkheid: alleen wie capaciteit heeft, de weg kent en de juiste contacten heeft, profiteert.

Conclusie en aanbeveling

In deze conclusie vatten we de drie vragen samen:

  • De vraag: hoeveel innovatieve circulaire bedrijven maken gebruik van het innovatie-ecosysteem? In Nederland zijn 4.314 innovatieve circulaire bedrijven. Ongeveer 2/3 neemt deel aan het innovatie-ecosysteem (2.776), 1/3 niet (1.538). Deelnemers zijn gemiddeld circa 99 fte; niet-deelnemers circa 15 fte, kleinere bedrijven blijven dus vaker buiten beeld.
  • Het aanbod: hoe ziet het circulaire innovatie-ecosysteem eruit en wat is het bereik? Binnen het innovatie-ecosysteem zijn 140 circulaire initiatieven geïdentificeerd met samen 9.600 deelnemers; dit bereik is breed en omvat ook bedrijven buiten de groep “innovatieve circulaire bedrijven”.
  • De match: in hoeverre sluiten vraag en aanbod op elkaar aan. Van de 4.314 innovatieve circulaire bedrijven wordt ongeveer 1/3 bereikt via deze 140 circulaire initiatieven (1.483) en 2/3 niet.

Op basis van de bevindingen zijn er drie aanbevelingen.

  1. Benader kleinere innovatieve circulaire bedrijven proactief. Gebruik data om een doelgroepselectie te maken (innovatief + circulair + kleiner) en benader deze bedrijven gericht. Verwijs ze vervolgens door naar passende ondersteuning (netwerk, subsidie, programma) op basis van hun activiteiten en kenmerken.
  2. Maak het aanbod beter vindbaar en minder afhankelijk van het juiste loket. Bundel communicatie waar mogelijk. Maak per initiatief duidelijk: voor wie het is en wat zijn de instapvoorwaarden.
  3. Stimuleer opschaling waar dat logisch is. Gebruik data om initiatieven met aantoonbaar bereik te identificeren en ondersteun opschaling. Gebruik data om bedrijven en initiatieven te matchen op basis van kenmerken, en om te voorkomen dat vergelijkbare initiatieven dezelfde doelgroep benaderen.

Toelichting

  • Populatie: alle Nederlandse bedrijven in het Innovatiespotter-register op 1 november 2025
  • Innovatieve circulaire bedrijven: bedrijven die door Innovatiespotter zijn geclassificeerd als actief met circulaire innovaties. De analyse richt zich vooral op deze bedrijven, omdat zij nieuwe ontwikkelingen starten die later breder kunnen worden overgenomen. Bedrijven die wel circulair werken maar geen innovaties ontwikkelen, zijn buiten de bedrijvenanalyse gelaten.
  • Innovatiethema’s: 11 innovatiethema’s die zijn afgeleid van het missiegedreven innovatiebeleid:
    • Agrifood
    • Bouw
    • Chemie
    • Circulaire Economie
    • Energie
    • Health
    • Hightech
    • ICT
    • Logistiek
    • Sociale Impact
    • Water
  • Het innovatie-ecosysteem: ruim 2.000 innovatie- en duurzaamheidsinitiatieven zoals subsidies, startupprogramma’s, fondsen, netwerken, awards, keurmerken en patenten, waarvan de individuele deelnemers worden gelabeld aan individuele bedrijven. Ondersteuningsinstrumenten worden dus breed geinterpreteerd, want ook bijvoorbeeld innovatie- en duurzaamheidsnetwerken dragen bij aan de ontwikkeling van bedrijven. Elk van deze 2.000 initiatieven wordt waar mogelijk ingedeeld bij 11 innovatiethema’s, zoals circulaire economie.
  • Circulaire initiatieven: een subset van 140 initiatieven die primair of in substantiële mate gericht zijn op circulaire economie. Er zijn in werkelijkheid meer circulaire initiatieven, maar initiatieven zonder openbare deelnemerslijsten zijn niet meegenomen. Een deel van de 140 initiatieven is niet uitsluitend circulair, maar heeft wel een duidelijk circulaire component.
  • Omvang (fte): gemiddelde omvang is een indicatie op basis van beschikbare bedrijfsgegevens.